افزایش مصرف برق پردازندههای گرافیکی جدید، چگالی حرارتی تجهیزات را در مراکز داده به شکل چشمگیری بالا برده است. در سالهای گذشته، توان مصرفی معمول هر رک بین ۴ تا ۱۰ کیلووات بود؛ اما کلاسترهای هوش مصنوعی امروزی به چگالیهای ۴۰ تا ۱۰۰ کیلووات در هر رک نیاز دارند.
در چنین شرایطی، سیستمهای سنتی سرمایش هوایی (Air Cooling) پاسخگوی دفع این حجم از حرارت نیستند و اپراتورها ناچار به استفاده از خنکسازی مستقیم با مایع بر روی تراشه (Direct-to-Chip Liquid Cooling) شدهاند.
اما پیش از نصب سرورهای گرانقیمت روی این مدارهای مایع، چگونه میتوان مطمئن شد که لولهکشی، افت فشار، پمپها و مبدلهای حرارتی زیر حداکثر فشار واقعی کارایی لازم را دارند؟ هرگونه نشتی، گرفتگی ناشی از رسوبات یا خطا در تنظیم دبی جریان میتواند خسارتهای سنگینی به همراه داشته باشد.
در شماره ۵۶ نشریه Data Centre Magazine (نوامبر ۲۰۲۶)، توربن هیلر (Torben Hiller)، مهندس ارشد توسعه در شرکت بینالمللی Aggreko، از نسل جدید لودبانکهای خنکشونده با مایع (Liquid-Cooled Load Banks - LCLBs) صحبت میکند که برای حل این چالش طراحی شدهاند.
چرا لودبانکهای هوایی دیگر کافی نیستند؟
در روش سنتی راهاندازی دیتاسنتر، از لودبانکهای مقاومتی بادی استفاده میشد. این دستگاهها با عبور برق از المنتها و دمش هوای داغ در سالن، بار سرورها را بازسازی میکردند تا چیلرها و سیستمهای تهویه آزمایش شوند.
اما در مراکز داده مجهز به خنکسازی مایع، سه محدودیت عمده وجود دارد:
۱. تفاوت واسط انتقال حرارت: در سیستمهای جدید، گرما از طریق صفحات سرد (Cold Plates) مستقیماً به آب یا مایع گلیکول منتقل میشود. بنابراین لودبانکهای بادی اطلاعاتی درباره پایداری هیدرولیکی مدار مایع ارائه نمیدهند.
۲. اتلاف حجم عظیمی از انرژی در دوره تست: فرآیند اعتبارسنجی تأسیسات ممکن است چندین هفته طول بکشد. دمش مداوم هوای داغ در سالن، انرژی فراوانی را تلف کرده و استهلاک بیموردی برای تجهیزات ایجاد میکند.
۳. عدم تنظیم دقیق واحدهای توزیع خنککننده (CDU): بدون آزمایش مدار مایع در دماها و دبیهای واقعی، مهندسان تأسیسات مجبور میشوند ظرفیت چیلرها و پمپها را بیش از حد نیاز بالا در نظر بگیرند که باعث کاهش راندمان انرژی کل مجموعه میشود.
ساختار و مشخصات فنی لودبانکهای مایع Aggreko
شرکت Aggreko ناوگان لودبانکهای جدید خود را با همفکری برخی از بزرگترین مجریان پروژههای هوش مصنوعی در اروپا توسعه داده است.
مهمترین مشخصات فنی این تجهیزات عبارتند از:
ظرفیتهای متغیر الکتریکی: هر دستگاه میتواند به صورت خودکار با ورودیهای ۲۰۰، ۳۰۰ یا ۶۰۰ کیلووات تنظیم شود و با خطوط برق تکفاز یا سهفاز در محل سایت هماهنگ گردد.
استفاده از استیل ضدزنگ ۳۱۶L: تمام مسیرهای عبور مایع از فولاد ضدزنگ گرید دریایی ۳۱۶L ساخته شده است. این انتخاب مهندسی مانع از زنگزدگی یا ورود برادههای فلزی ریز به مدار میشود، زیرا حتی ذرات میکرومتری میتوانند شیارهای مویین صفحات سرد پردازندهها را مسدود کنند.
کنترل دقیق اختلاف دما (Delta T): دستگاه امکان تنظیم دقیق دمای آب ورودی و خروجی و دبی پمپاژ را دارد تا مهندسان بتوانند واکنش سیستم به جهشهای ناگهانی بار محاسباتی را بیازماید.
بازیافت انرژی آزمون و استفاده در گرمایش شهری
یکی از نکات مهمی که توربن هیلر در این مصاحبه بر آن تأکید دارد، استفاده مفید از انرژی مصرفشده در دوره آزمایشی است:
«در لودبانکهای بادی قدیمی، تمام برق مصرفی به شکل هوای داغ در محیط پخش میشد و از دست میرفت. اما در لودبانکهای جدید مایع، حرارت مستقیماً وارد جریان آب میشود. بنابراین میتوان این آب گرم را در طول چند هفته زمان تست، به سیستمهای گرمایش ساختمانی دیتاسنتر یا شبکه گرمایش منطقهای (District Heating) متصل کرد.»
این اتصال زنجیرهای علاوه بر کاهش اتلاف انرژی، سه مزیت مستقیم به همراه دارد:
بهینهسازی شاخص PUE قبل از بهرهبرداری: با یافتن دقیقترین نقطه کارکرد بهینه (Sweet Spot) پمپها و چیلرها، مصرف برق بیهوده در زمان فعالیت سرورها حذف میشود.
تضمین سلامت تجهیزات گرانقیمت: با شستوشوی کامل مسیرها (Flushing) و سنجش خلوص سیال، اطمینان حاصل میشود که مدار خنککننده کاملاً تمیز تحویل تیم سرورها داده میشود.
کاهش هزینههای عمومی سایت: گرمای تولیدی در فاز تست میتواند جایگزین مصرف سوخت یا گاز در تأسیسات مجاور شود.
مقایسه شیوههای تست تأسیسات دیتاسنتر
واسط دریافت بار: لودبانک سنتی هوایی: هوای محیط سالن سرور ؛ لودبانک خنکشونده با مایع (LCLB): مدار بسته آب فرآوریشده یا گلیکول
پشتیبانی از چگالی حرارتی: لودبانک سنتی هوایی: مناسب تا توان ۱۰ الی ۱۵ کیلووات در رک ؛ لودبانک خنکشونده با مایع (LCLB): مناسب برای توانهای ۵۰ تا ۱۲۰ کیلووات در رک
امکان سنجش دقیق واحدهای CDU: لودبانک سنتی هوایی: امکانپذیر نیست ؛ لودبانک خنکشونده با مایع (LCLB): اندازهگیری مستقیم افت فشار و دبی سیال
ریسک رسوب و آلودگی: لودبانک سنتی هوایی: بیارتباط با لولهکشی ؛ لودبانک خنکشونده با مایع (LCLB): ایمن به دلیل استفاده از آلیاژ استیل ۳۱۶L
امکان استفاده از گرمای اتلافی: لودبانک سنتی هوایی: وجود ندارد (پراکندگی در هوا) ؛ لودبانک خنکشونده با مایع (LCLB): انتقال به چرخه گرمایش شهری یا صنعتی
مراحل کلیدی آمادهسازی سیستم خنککننده قبل از نصب سرورها
توصیه مهندسان زیرساخت برای جلوگیری از غافلگیری در زمان بهرهبرداری زنده، اجرای مراحل زیر است:
۱. آزمون افت فشار هیدرولیکی: بررسی دقیق توان پمپاژ واحدهای CDU در حداکثر دبی جریان، برای اطمینان از نبود تداخل در فشار لولهها.
۲. شبیهسازی شوک حرارتی: ایجاد تغییرات پلهای توان الکتریکی (مثلاً جهش ناگهانی ۲۰۰ تا ۶۰۰ کیلووات) جهت سنجش سرعت عمل شیرهای تنظیم و چیلرها.
۳. سنجش تمیزی و فیلتراسیون ذرات: به کارگیری فیلترهای میکرونی در مسیر برگشت مایع به منظور تصفیه هرگونه ناخالصی باقیمانده از زمان لولهکشی.
۴. تست قطع برق و جابهجایی پمپ رزرو (Failover): راستیآزمایی رفتار حرارتی مدار در لحظه سوئیچ بین پمپ اصلی و پشتیبان.
۵. برنامهریزی برای بازیافت حرارت: سنجش امکان انتقال آب گرم خروجی به مصرفکنندههای حرارتی اطراف سایت.
تیمهای فنی ارائهدهنده خدمات زیرساخت و کولوکیشن مانند ابر طوبی، با بهرهگیری از این الگوهای مدرن تست و پایش، بستری امن و پایدار را برای میزبانی تجهیزات حساس و کلاسترهای هوش مصنوعی فراهم میسازند.